شب زنده داری ؛ سنت رشتی ها از دیرباز تاکنون

شب زنده داری ؛ سنت رشتی ها از دیرباز تاکنون

شب زنده داری رشتی ها، شهره ی ایران است. گاری های کباب و آبمیوه فروشی ها و رستوران هایی که تازه ساعت ۸ شب، کرکره شان بالا می رود و تا پاسی از شب مشغول پذیرایی از مردمان زنده دلی هستند که اگرچه با ده ها مشکل اقتصادی و غیراقتصادی متعدد دست و پنجه نرم می کنند اما زنده اند به شب زنده داری هایشان. آنقدر مردم این شهر، بیداری و تفریح را دوست دارند که دستفروشیِ شبانه، رونق خاصی در این شهر گرفته است. در میادین و خیابان های این شهر ، آنگاه که مغازه ها نیمه تعطیل می شوند تازه نوبت ماشین هایی هستند که صاحبانش، بساطشان را از درونشان درمی آورند و صاف می چینند کنارهم تا رهگذران و ماشین های گذری ببینندشان و بایستند برای خرید. همه نوع جنسی هم در این بساط های شبانه ی کف پیاده راه ها دیده می شود. از کیف و کفش و لباس گرفته تا عروسک و وسایل دکوری. بعضی هایشان سال هاست مشغول کاسبی اند و مشتریان ثابتی هم دارند و بسیاری از رشتی ها می دانند که مثلا اگر بخواهند نصفه شبی، کتانی ارزان بخرند باید کجای رشت بروند که بساط کفش و کتانی پهن شده باشد.

گیل ندا ، اما تمام این مشاغل که رونق کاسبی شان با تاریک شدن هوا همراه بود با یک مشکل بزرگ مواجه بودند. خلا قانونیِ برخورد حاکمیتی با مشاغل شبانه. از اماکن گرفته تا شهرداری. اما حال با وعده استاندار گیلان ظاهرا این مشکل هم مرتفع خواهد شد.

“مصطفی سالاری” وعده داده که دستورات لازم به شهرداری، میراث فرهنگی، اصناف و ناجا برای فراهم سازی مقدمات اجرای طرح شب زنده داری در رشت داده خواهد شد. وی هدف از اجرای این طرح را « توسعه گردشگری شهری، مدیریت اوقات فراغت شبانه شهروندان، مسافران و گردشگران، ایجاد فرصت های جدید اشتغال پایدار، کمک به شادابی و نشاط مردم، کمک به انسجام خانواده، استفاده از فرصت شب برای دور هم بودن اعضای خانواده در بازارهای شبانه و کمک به کاهش افسردگی، کاهش استرس، کاهش اثرات مخرب تنهایی به ویژه برای دانشجویان و سالمندان» عنوان کرد. طرحی که بنابه گفته استاندار و بسیاری از کارشناسان حوزه گردشگری منافع زیادی برای شهر و شهروندان خواهد داشت. به شرط آنکه درست اجرا شود و به مانند بسیاری از طرح ها ، تنها جنبه تبلیغاتی نداشته باشد و در حد حرف و شعار باقی نماند.

طرحی که استاندار گیلان در سر دارد می تواند تاثیر زیادی برای داشتن یک جامعه سالم داشته باشد. «رضا علیزاده» ، جامعه شناس درباره سنت شب زنده داری گیلانی ها می گوید: انسان موجودی اجتماعی است که از زیست بوم و فرهنگ خود تاثیر می‌پذیرد و رفتار اجتماعی اش متاثر از آن هست، البته زیست بوم فقط جغرافیای طبیعی نیست، بلکه جغرافیای سیاسی و اقتصادی را هم شامل می شود،بنابراین باید برای تحلیل بسیاری از رفتارهای اجتماعی هر مرز و بومی به این فاکتورها توجه لازم انجام گیرد. در دنیای کنونی با تفکیک زندگی شهری از حیات روستایی مولفه های فوق جایگاه مهمی در تحلیل ها پیدا کرده اند،مثلا در استفاده از زندگی شبانه روزی چه تاثیراتی می گذارند؟ در زندگی شهری حیات دائم در شب و روز با سبک زندگی نوین عجین گشته است.افزایش جمعیت،سرمایه داری اجتماعی به معنای رشد طبقات متوسط و سازه های تاریخی در کنار تغییر در نگرش انسان مدرن به محیط پیرامون موجب شب گردی و استفاده از زمان تاریک ساعت ها شده است و نظام های توسعه یافته و گردشکر محور با توسعه فضای مناسب تفریحی، فرهنگی، رستوران هاو حمل ونقل به این حق انتخاب آدمیان رسمیت بخشیده است.

وی می افزاید: مردم شهر رشت از ویژگی های شب گردی برخوردار هستند. در سفرهایی که به بسیاری از شهرهای کشور داشته ایم با وجود اماکن و ابنیه های تاریخی در آن شهرها ما شاهد خاموشی و خلوت شدن شهر در ساعات ابتدایی شب هستیم. در توضیح این مساله ابتدا به دلایل احتمالی و سپس به ویژگی‌های این شب گردی می پردازم. با استفاده از دو مفهوم زیست بوم و فرهنگ می توان این شب زنده داری ها را تشریح نمود جغرافیای رشت، آب و هوای معتدل خصوصا در نیمه اول سال باعث شده است که شهروندان شهر با طیب خاطر در شهر گشت و گذار داشته باشند، طبیعت و فراوانی آب و پایین بودن خطر خشکسالی و قحطی باعث شده است نوعی احساس امنیت در زندگی مردم ایجاد شود و این احساس امنیت موجب شادی،خوشکذرانی و راحت بودن شود. در ضمن تداوم زندگی خانوادگی در امر معیشت و کار کشاورزی موجب در کنار هم بودن این مردمان شده است.

این جامعه شناس درباره ویژگی های شب زنده داری گیلانی ها می گوید: تفریحات شبانه رشت برعکس کلان شهرهایی مثل تهران فقط مختص طبقات بالای جامعه نیست. بلکه همه گروه های طبقاتی را شامل می شود، پرسه زنی های شبانه اهالی رشت بیشتر رنگ و بوی خانوادگی دارد. وجود خوراکی های مختلف مثل آب میوه ها، بستنی ها، یخ دربهشت و غذاخوری ها در کنار گاریهای کباب فروشی رنگ و بوی دیگری به این شهر در شب ها داده است.دسترسی در شهر رشت برای شهروندان بسیار آسان هست،فردی با ۱۰دقیقه رانندگی یا نهایتا ۳۰-۲۰ دقیقه پیاده روی به یک سالن غذا خوری یا آبمیوه فروشی می رسد. به عبارتی با فقدان اتوبان های بزرگ شهر منقطع نمی شود و پیاده روی کاملا امکان پذیر است. همچنین شهر رشت محله محور است و محلات هم در شب زنده هستند مثل لاکانی، ساغریسازان،منظریه و گلسار. در ضمن برعکس شهر تهران که بسیار پهناور و بزرگ است مشکل امنیتی جهت کنترل آن وجود ندارد. چون با تاریک شدن شهر بزه ها و جرایم فزونی می یابد. نکته دیگر آن که اماکن سرویس دهنده از نظافت مناسبی برخوردار هستند به عبارتی شهر رشت به معنای جامعه‌شناسی شهر پرسه زنی شبانه است. حوزه عمومی شهر در این بخش قدرتمند هست، اما به نظرم حوزه مدیریت شهری در این بخش باید تقویت شود.

علیزاده همچنین پیش شرط هایی برای داشتن یک شهر زنده ی درآمدزا معرفی می کند: رشت یک شهر زنده است، شهر زنده و با کیفیت قابلیت درآمدزایی خواهد داشت اما این درآمدزایی به پیش شرط هایی هم نیاز دارد:۱- نیاز به حمل ونقل عمومی در ساعات شب.۲- تقویت روشنایی و نور پردازیهای شبانه.۳- تقویت مبلمان شهری و زیباسازی شهری.۴- تجهیز پیاده روهای شهر۵- احیای هویت محلات که مردم بتوانند در آن گذشته را بازتولید کنند۶- برنامه ریزی برای افزایش فضاها ی مکث، توریست محور برای گردشگری شبانه.۷- همچنین مراکز فرهنگی،کانون های هنری و سینما ها باید در این بخش فعال گردند.

شب زنده داری رشتی ها می تواند منجر به تولید ثروت شود

شورای شهر رشت یکی از نهادهایی است که می تواند در اجرای دقیق و درست طرح شب زنده داری استاندار گیلان نقش موثری ایفا کند. «رضا رسولی»، عضو شورای شهر رشت نیز درباره این ویژگی رشتی ها و این که چطور می شود سنت شب نشینی رشتی ها را تبدیل به ثروت کرد؟ می گوید: ما از این موقعیت منحصر بفردمان در کشور می توانیم بهترین استفاده را بکنیم. لازمه اش مدیریت مشاغل و اصناف است و البته فضاهایی در شهر که بتواند پاسخگوی مناسب نیازهای گردشگران و خود ساکنین شهر رشت باشد. ما می توانیم با برنامه ریزی چرخه مالی بزرگی را از ۱۰ شب تا ۲ نیمه شب و حتی بیشتر ایجاد کنیم. اول از همه به همصدایی و همراهی همه نهادهای مرتبط با حوزه مدیریت شهری و تامین امنیت نیاز داریم تا مردم بتوانند از این امکانات استفاده کنند. یکی از ویژگی های مثبت کشور ما و مخصوصا شهر ما امنیت بالا است. مقوله ارزشمندی که شاید به چشم خیلی ها نیاید اما واقعا یک لطف بزرگ است که آن را مدیون تلاش های شبانه روزی بزرگواران حوزه امنیت و نیروی انتظامی هستیم. وی ادامه می دهد: اگر این همصدایی به وجود بیاید باید توجه ویژه ای به یکسری از مشاغل داشت. مانند مشاغل حوزه غذا. مخصوصا که رشت به عنوان شهر خلاق خوراک شناسی در یونسکو به ثبت رسیده است. شغل دیگر در حوزه خرید و تجارت است. ما شب ها در این شهر می بینیم که در تعطیلی مغازه ها دستفروشان به خیابان ها می آیند و حتی تا نیمه های شب هم با استقبال مردم و خریداران روبرو می شوند. کار دیگری که می توان کرد برگزاری جشنواره های مختلف است یا بازگشایی تفریحات شبانه خانوادگی و شهربازی. ما گیلانی ها سنتی داریم که از دیرباز بوده و آن ایجاد بازارهای هفتگی و فصلی است. بازارهایی که در آن تنها داد و ستد خشک وجود ندارد و در کنارش بازی های محلی و مسابقات مختلف و مراسم های جنبی تفریحی هم همواره بوده است. حتی وقتی به بازار بزرگ رشت می روید شاهد داد و ستد بی روح و خشک نیستید و فروشنده را می بینید که با آواز و ساختن اشعار جالب فضای متنوعی ایجاد می کنند. احیای این سنت ها می تواند در درآمدزایی خیلی مفید باشد و به جذابیت های شهر رشت بیافزاید. مخصوصا که اگر شب ها چنین بازارهایی داشته باشیم جذابیتش چندین برابر خواهد شد و خانواده ها می توانند اوقاتی را که سر کار نیستند در جامعه و در کنار هم به تفریح و شادی بپردازند.

رسولی می افزاید: در کنار همه این ها ما یک پتانسیل بزرگ داریم به نام وجود کافه ها، رستوران ها، آبمیوه فروشی ها و قهوه خانه های متعدد در سطح شهر. حال به همه این ها وجود مراکز فرهنگی و هنری را هم بیفزایید. فعالیت های شبانه مراکز فرهنگی مثل سینما، تئاتر و موسیقی می تواند رشت را تبدیل به یک جاذبه منحصر به فرد هنری در ایران کند. همین الان هم اجرای متعدد تاتر در رشت پدیده خوبی است که اگر سازماندهی شود می تواند رشت را تبدیل به پایتخت تاتر ایران کند و منبع بزرگ درآمدی برای کل شهر شود. در رشت همچنین می توان جشنواره های ملی، فرهنگی و هنری، از سینما گرفته تا تاتر و موسیقی برگزار کرد.

وی درباره مکان یابی این طرح می گوید: وجود پیاده راه فرهنگی می تواند اتفاق بزرگی برای رشت باشد. اما بهتر است که ۵ هسته در ۵ منطقه شهر برای همچنین فعالیت هایی ایجاد شود تا برای همه مردم شهر امکانات یکسان وجود داشته باشد.

وی در مورد این که «یکی از تبعات این طرح می تواند دشواری تامین امنیت شبانه شهر باشد. به همین دلیل نیروی انتظامی به خیلی از مغازه ها مجوز باز بودن و فعالیت تا نیمه های شب را نمی دهد.» می گوید: به هرحال تامین امنیت در اولویت همه کارها و برنامه هاست. دغدغه کاملا به حقی هم هست. ولی معتقدم که رشت به لحاظ تشخص اجتماعی عمومی و پیشینه فرهنگی و تاریخی این ظرفیت را دارد و مردمانش امتحان پس داده هستند. به هرحال همین مردم در جشنواره ها و برنامه های مختلف جمعی همواره حضور داشته اند و هیچ گاه مشکلی از خود نشان نداده اند. برای تحقق برنامه درآمدزایی از سنت شب زنده داری مردم رشت از همه مهم تر اراده جمعی مدیران است.

رسولی درباره ویژگی سنت شب زنده داری در رشت می گوید: خانواده رکن اصلی تمام اتفاقات در رشت است. در کمترین شهری در ایران می بینید که چنین فضای بی تکلفی بین اعضای خانواده ها وجود داشته باشد. در شهرهای دیگر یکسری از تعارفات و فاصله های خودخواسته و سانسورها هست که در اکثر خانواده های رشتی وجود ندارد و یک تعامل انسانی بسیار متعال بین پدر و مادر و فرزندان وجود دارد که بسیار باهم راحت هستند و در کنار هم حضور دارند که این یک ویژگی باارزش است. همین بی تکلف بودن ارتباطات خانوادگی باعث می شود که سنت شب نشینی از حالت شخصی به خانوادگی تبدیل شود.

رشتی ها چشم به راه اجرای طرح جذاب استاندار گیلان هستند. طرحی که قرار است شب زنده داری رشتی ها را رسمیت بخشد و به تولید ثروت و توسعه اقتصادی این شهرِ پرمشکل کمک کند. آیا این بار به این وعده ی زیبا جامعه عمل پوشانده می شود یا این که به بایگانی رسانه ها سپرده می شود؟ نوروز نزدیک است و بهترین زمان برای اجرای طرح شب زنده داری در رشت. نگاه ها به امضای استاندار و فرمانش دوخته شده است.

اشتراک این مطلب

درباره نویسنده

حرف آخر
برای ارسال نظر وارد سایت شوید

درباره ی ما

پایگاه خبری حرف آخر، خبرگزاری کلانشهر رشت

آخرین مطالب

عضویت در خبرنامه

کاربر گرامی برای اطلاع از آخرین مطالب سایت، در خبرنامه حرف آخر عضو شوید.