۱۲دی فرصتی برای گردشگری تاریخی در رشت

۱۲دی فرصتی برای گردشگری تاریخی در رشت

آری ۱۲دی، روزی است که بنام رشت نامگذاری شده است. ۱۲دی روزی است که به سال  ۹۳۶خورشیدی (مصادف با ۱۲ ربیع الاول سال ۹۶۵ هجری قمری)، رشت بفرمان شاه تهماسب صفوی مرکز گیلان شد. پیش از این رشت یک روستا با روز بازار بود و گیلان تحت فرمانروایی امیران محلی کیایی در شرق سفید رود (بیه پیش) و خاندان آل اسحاق در غرب سفید رود (بیه پس) اداره می شد. با این انتخاب رشت مورد توجه قرار گرفت و از آن پس به سرعت رشد کرد.

گیل ندا ، هفته پاسداشت منتهی به روز رشت، فرصت مناسبی است تا برخی از جاذبه های گردشگری رشت بیشتر مورد توجه قرار گیرد و علاوه بر مطالعه تاریخ رشت، از معدود بناهای بجا مانده از دوره پهلوی و قاجار دیدن نماییم.

باغی به قدمت عهد ناصری

آذرماه سال ۱۳۹۵ یک باغ میراثی در رشت در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شد. باغ رویایی محتشم با درختان تنومند آزادش همواره برای رشتی ها خاطره نوستالژیک دارد. از زمانی که اداره کل مالیاتی باغ محتشم را بخاطر بدهی مالیاتی «محتشم الملک»، تملک و به شهرداری واگذار کرد، مرتب از میراث «محتشم الدوله» کاسته شد. تفکیک باغ و واگذاری به برخی ادارات دولتی و بیمارستان توتونکاران، آرام آرام درختان تنومند باغ را به زمین افکند.

باغ محتشم در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار توسط «اکبر خان بیگلربیگی» از مالکان و متمولان عهد ناصری احداث شد. اکبرخان، اجاره دار گمرکاتِ گیلان، مازندارن،خراسان و کرمانشاه  بود و معروف است که غرس نهال های باغ که امروز درختان تنومندی شده- و خیابان کشی داخل باغ و عمارت تابستانی وسط باغ (کلاه فرنگی) همگی با نظارت مستقیم «اکبرخان» ساخته شده است.

پس از فوت اکبرخان، باغ به دختر و دامادش یعنی «صادق خان اکبر محتشم الملک» به ارث می رسد. صادق خان چند نوبت والی گیلان بود(۱۳۲۷قمری) و از این زمان  به «باغ محتشم» معروف می گردد.

باغ محتشم «پارک شهر) نیز نامیده می شود. بعد از واگذاری باغ محتشم به شهرداری، باغ کاربری بوستان شهری پیدا کرد و روز سه شنبه ۲۲شهریور ۱۳۳۹ خورشیدی رسما افتتاح و پارک شهر نامیده شد. صرف بستنی و راهی بیمارستان شدن شرکت کنندگان در این مراسم، خاطره افتتاحیه پارک شهر بود که صبح روز بعد روزنامه های محلی درباره آن نوشتند.

عمارتی با یک کلاه فرنگی

عمارت کلاه فرنگی در واقع عمارت تابستان نشین باغ محتشم  است که معماری خاص آن باعث این نامگذاری شده. این عمارت در آبان ماه ۱۳۷۵و به شماره ۱۷۶۴ در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده است.

این عمارت دو طبقه و فرم پلان آن به صورت دو شکل ۸ ضلعی و مربع می باشد که در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. بر روی بام بنا و بر بالای قسمت ۸ ضلعی آن اتاقکی قرار گرفته است که معروف به کلاه فرنگی است. مصالح به کار رفته در بنا از جنس آجر و چوب بوده و بام آن به صورت خرپشته و پوشش آن از جنس سفال خمره ای است. دور تا دور طبقه اول ساختمان به صورت ایوان است و در طبقه دوم بالکنی چوبی قرار دارد که ۶۸ ستون چوبی بالکن و بام ساختمان را مهار مینماید.

دامنه ساختمان از سرشیرهایی چوبی ساخته شده است که به صورت دو پوش می باشند. جهت جلوگیری از ریزش باران و برف به داخل ساختمان طول دامنه را بلند گرفته اند.

این بنا اگرچه متعلق به شهرداری رشت بود ولی سال ۱۳۷۴ در اختیار اداره کل میراث فرهنگی گیلان قرار دارد و قرار است بعنوان مرکز پژوهش این اداره کاربری یابد.

عمارتی با الگوی معماری روسی

عمارت میراثی اولین شهردار رشت، یعنی خلیل رفیع شریعتمدار فیلدهی، در میدان صیقلان قرار گرفته است. وی توسط انجمن شهر بين سال های۱۲۸۶ تا ۱۳۰۰ به عنوان شهردار رشت انتخاب شد.

خانه وی، عمارتی زیبا به سبک بناهای روسی است که بعدها به برادران اخوان فروخته شد و در سال ۱۳۸۱ به همت مهندس مرتضی شگفت، شهردار اسبق رشت خریداری و مرمت شد و سازمان میراث فرهنگی نیز در تاریخ ۲۷/۸/۱۳۸۶ و به شماره ۲۰۲۷۱ این خانه را در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت نمود.

كل مصالح  این ساختمان در اصل چوب های روسی بلندی  است كه با كشتي از روسيه وارد بندر پیربازار شده و در رشت بوسيله استادكاران مونتاژ شده است. این عمارت دو طبقه برخلاف بسياري از عمارت هاي قدیمي رشت قرينه نيست. هر طبقه داراي ۴۰۰ متر زيربناست و با حياط عمارت در مجموع ۱۳۴۷متر زيربنا دارد. طبقه همكف با ديوارهاي آجري و طبقه دوم تماما سازه چوبي است. ستون هاي مدور چوبي به طول ۵/۴ تا ۵ متر در روسيه خراطي شده و از بندر انزلي به رشت آورده شد. درب و پنجره هاي چوبي از جنس نراد و باقي سازه هاي چوبي در روسيه مونتاژ شده و حاج رفيع -كه نقشه اصلي را نيز با خود از روسيه آورده بود- در رشت سازه هاي مونتاژ شده را با آجر و ملات ماسه و آهك بنا مي كند.

عمارت ابریشمی ، با تالار آیینه و چینی خانه

در جوار خانه میرزا خلیل رفیع، عمارت دیگری است که قدمت آن بیشتر است. اثری به جا مانده از خانواده «حاج میرزا اسماعیل حاکمی»، از متنفذین پیربازار که بعدها به نام صاحب دومش عمارت ابریشمی نام گرفت.

میرزا اسماعیل حاکمی، در زمان ناصرالدین شاه قاجارکلانتر رشت بود و به حاج حاکم معروف شد. این عمارت باشکوه قجری، توسط پسر کوچکتر اسماعیل، یعنی حاج قاسم معروف به عالیجناب (حاج میرزا قاسم پیربازاری) احداث شد. سالهای ۱۳۱۸ هجری شمسی، میرزا احمد ابریشمی خانه را از  عباسعلی حاکمی ورثه  قاسم خریداری  و از آن زمان به عمارت ابریشمی معروف  شد. بعدها این عمارت به دانشگاه گیلان فروخته شد و سالها بعنوان دانشکده معماری کاربرد داشت. اکنون این عمارت در اختیار بنیاد نخبگان است.

ورودی قدیمی خانه از کوچه ی پایین تر یعنی اخوان است. درب قدیمی عمارت، یک در چوبی دو لنگه با سردربی با سفالهای قرمز است که با یک دالان به حیاط خانه باز می شود. محوطه از چهار طرف با دیوارهای آجری قرمز رنگ به ارتفاع ۵متر با آهک بند کشی شده و دیوارهای ضلع جنوبی و شمالی در بالا دارای یک ردیف رف بوده و با نوعی طاقنما تزیین شده است. مساحت کلی بنا ۲۰۰۰متر مربع و مساحت زیربنا ۶۵۰ متر مربع است. محوطه باغچه بندی و مشجر  و  وسط آن حوضی به طول ۶متر و عرض ۴متر قرار دارد.

متاسفانه کف حیاط غیر اصولی مرمت شده و جای سنگفرش های قدیمی را موزاییک کرده اند. بنای اصلی دو طبقه قرینه و در هر دو طبقه ۸ اتاق  وجود دارد. اتاقهای هم کف ساده و فاقد تزیین بوده و با دو راه پله به طبقه بالا راه می یابد.

مهمترین زیبایی این عمارت، تالار چینی و تالار آیینه است. تزیینات چینی خانه، از هنرهای بی نظیر دوره قاجار محسوب می شود. در دیوارها و پیش بخاری این اتاق در میان گچبریهای گل و بوته ظریف، دوایری ایجاد شده و داخل آنها کاسه و بشقاب های گل مرغی و مصور بسیار پرارزش قاجاری و چینی قرار داده اند. مجموعا در بدنه و طاقچه ها ۷۹ کاسه و بشقاب تعبیه شده است.  و در اتاقی دیگر هم، پنجاه  و دو کاسه قدح جاسازی شده است. بر سقف اتاق در میان پوششی از قطعات ریز  و درشت آیینه  و بیست و یک بشقاب در اندازه های مختلف گنجانده شده.

تالار آیینه بشکل T بطول ۹۰/۱۱ و عرض نهایی ۲۰/۷ متر بوده و بخشی از این تالار مزین به گچبری است و با پوشش هنرمندانه قطعات آئینه در بدنه و سقف جاسازی شده.  این قسمت بوسیله دو ستون گچی با شیر سرهای تزئینی از قسمت جلو جدا شده . ظاهرا بقیه دیوارهای تالار قبلا همانند این قسمت بوده زیرا در زیر لایه گچکاری شده جدید، آثار گچبریهای قدیمی مشهود است. عمارت ابریشمی در ۲۵اسفند ۱۳۷۹ به شماره ۳۳۶۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

خانه آوانسیان، عمارتی که در زیر زمین آن ابریشم تولید می شد

عمارت «خواجه آوادیس» در حیاط اداره ارشاد رشت در ابتدای خیابان سعدی قرار گرفته است. این عمارت در سال۱۳۸۵ از مالک وقت خریداری شد تا تخریب شده و پارکینگ کارکنان اداره ارشاد گردد. متاسفانه نیمی از این عمارت مانند خراب شد و تنها بخش باقی مانده بدون اینکه مرمت شود، در۲۶/۱۲/۱۳۸۶ و به شماره ۲۲۲۳۷ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسید.

« خواجه آوادیس» بخشی از هویت تاریخی ارامنه رشت است. تاجر ابریشمی که بعد از حمله مهاجمان ترک به ارامنه، (در زمان نهضت جنگل) خانه اش پناهگاه آسیب دیدگان بود. آوادیس همچنین موسس مدرسه ای است که از سالن نمایش همین مدرسه تئاتردر رشت  و گیلان رواج یافت.

خواجه آودیس اصالتا از ارامنه اصفهان بود که به رشت مهاجرت کرده و در این شهر مشغول تجارت ابریشم و نوغان بود. وی در سال ۱۸۹۵میلادی یعنی یک سال قبل از ترور ناصرالدین شاه  این عمارت را ساخت.

 بنا بر کتیبه موجود در خانه،  در سال ۱۸۹۵ میلادی ساخته شده است. ساختمان دو طبقه است. طبقه همكف كه مانند زير زمين است، محل پرورش نوغان بود. طبقه بعدي به وسيله چند پله به ايوان بالا متصل و محل استقرار ساكنان خانه بود، اين طبقه نيز دارای ۳ پله بوده كه سه اتاق را در نيم طبقه‌اي قرار می‌دهد.

 بيشتر خانه با گچ بري فراوان آراسته شده و داراي نقوشي از گل و گلدان و پرندگان تزيينی است. تالار شاه‌نشين، داراي يك شومينه و پنجره ارسي با شيشه‌هاي رنگي  است . تمامي كفپوش آن تخته كوبي و در قسمت ايوان داراي نرده و ستون‌هايي چوبي است. انتهاي ستون‌ها به كله شيري متصل شده‌اند و همگي به زيبايي با رنگ آبي طراحي گشته‌اند. بنا داراي ۷ تيپ در و ۳ تيپ پنجره مي‌باشد. اتاق‌ها طاقچه‌هايي دارد كه بالاي همگي تزيينات گچبري‌ است. سقف ساختمان نيز سفالپوش به رنگ قرمز است. این بنا نیز مانند بسیاری از معماری های گیلان، در قسمت پايين ديواره‌ها، داراي گربه‌رو است. اين گربه‌روها خود نيز داراي تزيينات است كه متأثر از كل گچبري‌هاي ساختمان مي‌باشد.

«آرتوش آوانسیان» آخرین فردی است که مالک این خانه بود و در سال ۱۳۸۵ خانه را به اداره ارشاد رشت می فروشد.

خانه ای که زادگاه رهبر یک جنبش شد

خانه میرزا کوچک خان جنگلی، رهبر جنبش جنگل، یکی از دیدنیها شهر رشت است که تا سال ۱۳۸۰ مخروبه ای بیش نبود و حتی ستون های چوبی آن را برای تولید ذغال سوزانده بودند. این خانه با هوشمندی«مرتضی شگفت» شهردار وقت خریداری و در اختیار بنیاد پژوهشی میرزا کوچک جنگلی قرار گرفت و این بنیاد توانست با جلب مشارکت های مردمی و خیرین، این خانه را از روی عکسهای بجا مانده از نو بازسازی و احیا کند. این خانه  به شماره ۲۲۵۰۸ در ۲۷اسفند ماه ۱۳۸۶، در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شد.

این عمارت، دو طبقه و با معماری بومی گیلان، اکنون این خانه در اختیار سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت است.

مجموعه بناهای میراثی میدان شهرداری رشت

مریضخانه بلدیه

در سال ۱۳۰۸ خورشیدی کلنگ احداث مریضخانه بلدیه توسط شهرداری رشت به زمین زد. این بیمارستان با معماری نئو کلاسیک روسی، توسط «موسیو دیمیتری» از یونانیان مقیم انزلی و صاحب «هتل ایران» انزلی بود و به عنوان پیمانکار شهرداری، احداث ساختمان مریضخانه بلدیه را برعهده گرفت.

موسیو دیمیتری سازنده بنای کتابخانه ملی هم بود. هم اینک بیمارستان بلدیه، بعنوان ساختمان اداری سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری رشت کاربری  دارد. سکانس هایی از فیلم سردار جنگل در همین عمارت فیلمبرداری شد.

ورودی این مکان تاریخی در حال حاضر دربی است که به میدان شهرداری باز می شود. این درب در آن زمان محل تردد کادر اداری، پزشکان و درب تشریفات بود. در طرفین این درب اتاق  بزرگی است که حسابداری بیمارستان در آن مستقر بود و اکنون به عنوان کتابخانه سازمان فرهنگی تغییر کاربری یافته است.

 در طبقه ی پایین، اتاق هایی در طرفین وجود دارد که محل مداوای بیماران سرپایی بود. در ضلع شمالی حیاط این عمارت درب دو لنگه ی چوبی بزرگی است که به خیابان فرعی منتهی به استادسرا باز می شود. در طرفین این درب دو راه پله دیده می شود که به طبقه دوم می رسد. اما هم اکنون این راه پله ها مسدود شده و یکی از راه پله ها در انتهای طبقه فوقانی تبدیل به آبدارخانه شده است. سبک معماری روسی، پله های کوتاهی است که از وسط بنا آغاز و در پاگرد دوم دو شعبه می شود و به طبقه دوم منتهی می شود. همین سبک پله گذاری در طبقه برج هم دیده می شود. اتاق برج، نیز دفتر رئیس بیمارستان بود.

طرفین این عمارت باشکوه اتاق های متعددی است که محل بستری بیماران بود. اتاق بزرگ انتهای راهرو  به عنوان گالری استفاده می شود، اتاق عمل بیمارستان بود.

این عمارت تا ۱۰ سال مریضخانه بلدیه بوده و در سال ۱۳۱۸ تا دهه ۱۳۴۰ به عنوان ساختمان اداری استانداری رشت استفاده می شده و پس از آن دوباره به شهرداری برگردانده می شود.

مهمانخانه ایران

 یکی دیگر از مجموعه بناهای میدان شهرداری رشت، مهمانخانه ایران است که مالک آن «مهدی احمد» بود و در فاصله سالهای ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۴ ه. ش ساخته شده است.  بعد از انقلاب در اختیار بنیاد مستضعفان قرار گرفت. اگرچه  هتل ایران از سال ۱۳۷۷ در اختیار اداره کل  میراث  فرهنگی گیلان قرار گرفته و مرمت شد، اما بجز برنامه های مناسبتی هنوز درب این مهمانخانه بطور کامل باز نیست.

بنای هتل ایران که قدمت آن کمتر از صد سال است، به دلیل همسانی معماری با بناهای مجموعه شهرداری از ارزش والایی برخوردار است و روند دگرگونی و تغییر معماری به سبک غربی را روایت می کند.

هتل ایران در خرداد ماه سال ۱۳۵۶ به شماره ۱۵۱۶ در فهرست آثار تاریخی به ثبت رسید. مرمت این بنا در سال ۱۳۸۶  در دستور کار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و قرار بود پس از مرمت به عنوان  تغییر کاربری  فرهنگی یابد.

 سبک معماری این بنا برگرفته از معماری نئوکلاسیک اروپای شرقی است. بالکن های بنا رو به شرق و جنوب شرقی است و در اصل بنا هم بوده و برخلاف بالکن عمارت شهرداری الحاقی نیست. جداره خارجی از مصالح سنگ بلوک سیمان  و معروف به «سنگ عمارت» ساخته شده و جداره داخلی از چوب و گل است. زیباترین قسمت بنا پیشانی جنوب شرقی است و عمارت با پنجره های بزرگی که دارد، فضای نورگیری خوبی را برای داخل مهیا می کند. این بنا که کاربری هتل داشته، اتاق ها در طبقه فوقانی و در طبقه همکف سالن پذیرایی و کافه و رستوران داشت.

عمارت بلدیه و برج ساعت معروف آن

عمارت بلدیه شهرداری رشت، با الهام از معماری سنت پترزبورگ روسیه توسط «آرتم سرداراف» یک ارمنی روسی مقیم رشت ساخته شد. کلنگ احداث ساختمان اداری بلدیه در سال ۱۳۰۲  خورشیدی در زمان «یاور محمود خان غفاری»، شهردار وقت، به زمین زده شد.

اداره‌ی بلدیه از اول فروردین ماه سال یاد شده، «آرتم سرداراف» را به سمت مهندس بلدیه رشت با ماهی هفتاد تومان حقوق استخدام نمود.

چهارم اردیبهشت ماه ۱۳۰۵ خورشیدی عمارت بلدیه با یک برج دیدبانی به صورت نیمه کاره افتتاح و دو ماه بعد از تکمیل نهایی، ساختمان اداری شهرداری رشت به مکان تازه تاسیس خود منتقل گردید.

سال ۱۳۰۸ به دستور رضا پهلوی، در برج دیدبانی تغییراتی رخ داد و در همان سال با یک فراخوان، ۴ ساعت بالای برج قرار گرفت و به جای نشان شیر و کلید، تنها دو کلید متقاطع به سمت پایین همراه با دو گلدان بر روی عمارت شهرداری نقش بست و بالکنی هم برای سخنرانی ها به برج اضافه شد.

در زلزله تابستان ۱۳۶۹ منجیل، عمارت بلدیه آسیب دید و برج ساعت بوطر کامل فروریخت. این برج به همان شکل سابق مرمت گردید. در این مرمت، متاسفانه ساعت های آلمانی برج در آوار برداری ناپدید شد و ساعت های جدیدی روی برج قرار گرفت.

عمارت بلدیه از معدود بناهایی است که عمر آن به نیمه نرسیده، در تاریخ ۲۶ آذر ۱۳۵۶ به شماره‌ی  ۱۵۱۶ در فهرست بناهای میراثی کشور  ثبت شد.

عمارت  پست گیلان

چهارمین عمارت میدان شهرداری، عمارت اداره پست گیلان است. این بنای در زمان پهلوی اول و همزمان با دیگر بناهای میدان شهرداری ساخته شده، مالکیت این بنا دولتی است و از ابتدا در اختیار اداره پست می باشد.

این عمارت نیز با الگوی معماری روسی و همزمان با بقیه ساختمان های شهرداری ساخته شده است. مساحت کلی بنا ۱۹۳۰ متر مربع می باشد و شامل ۴طبقه است. طبقه همکف و اول آن شکل L و طبقه دوم آن بر روی ورودی و قسمتی از شرق ساختمان و طبقه سوم آن که کلاه فرنگی است، فقط بر روی ورودی ساخته شده است. ارتفاع بنا ۲۰ متر است. سقف بنا چوبی و حلب پوش و مصالح آن بلوک سیمانی و با ملات ماسه سیمان و معروف به سنگ عمارت است.

نخستین کتابخانه ملی کشور و گنجینه اسناد خطی

کتابخانه ملی، از دیگر بناهای میراثی میدان شهرداری و در ابتدای محور علم الهدی است. مهرماه ۱۳۱۳ شمسی کتابخانه ملی با تلاش جمعیت نشر معارف، رسما افتتاح شد.

سنگ بنای نخستین کتابخانه ملی کشور، خرداد۱۳۰۴ با شکل گیری جمعیت نشر معارف ایجاد شد و اعضای ۱۶ نفره، هزینه اولیه تاسیس کتابخانه را تامین کردند.

آن زمان «دبیرعلائی»، رئیس اداره سجل احوال و کفیل بلدیه رشت، زمینی به ابعاد ۹در ۳۰متر از زمینهای تسطیح شده بقعه استاد ابوجعفر (گورستان وسط شهر)را در اختیار جمعیت قرار داد و مبلغ سه هزار تومان نیز برای احداث از اعتبارات شهرداری هزینه کرد. مهندس این کتابخانه «موسیو دیمیتری»، یونانی الاصل بود.

کتابخانه ملی از زمان تاسیس تا توسعه، فراز و فرود زیادی داشته و همچنان به شکل هیات امنایی اداره می شود. البته رئیس این هیات امنا سالهای متمادی است که تغییر نکرده است.

این کتابخانه کتب خطی نفیسی هم دارد. سال ۹۵، با حمایت مالی سازمان برنامه و بودجه گیلان، گنجینه موزه میراث مکتوب کتابخانه ملی رشت به بهره برداری رسید. و بخشی از نسخه های خطی قدیمی ترین کتابخانه ملی کشور در معرض دید عموم قرار گرفت.

نخستین تفریگاه مردم رشت به قدمت دوره ناصری

سبزه میدان، از معدود میادین شهری است که در توسعه های شهری ابعادش تغییر نیافته است. بهار سال ۱۳۹۰ شهرداروقت قصد داشت ابعاد این میدان را برای تعریض خیابان بکاهد، خوشبختانه، اداره کل میراث فرهنگی گیلان مانع شد و توانست میدانی را که در دوره ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده به شماره ۳۰۲۶۱ در فهرست آثار ملی به ثبت برساند.

اگرچه برخی از منابع، ساخت این میدان را به «محمد ولی خان تنکابنی» معروف به «نصرالسلطنه» نسبت می دهند، ولی در حقیقت این میدان توسط «میرزا قاسم خان والی»  ساخته و بعدها توسط نصرالسلطنه بازپیرایی شده است.

قاسم خان والی در زمان محمد شاه قاجار وارد دربار  و در زمان ناصرالدین شاه به قنسولگری تفلیس گماشته شد. اولین سمت قاسم خان والی بعد از اقامت ۸ساله اش در روسیه، پذیرفتن حکومت گیلان بود.

گیلان همواره ترمینال تردد روس و انگلیس بود و به دلیل وجود تجارتخانه های متعدد، ناصرالدین شاه کسانی را به عنوان حاکم این منطقه انتخاب می کرد که از کارکنان وزارت خارجه بوده و دست کم زبان روسی بلد باشند.یکی از دلایل انتخاب قاسم خان برای حکمرانی گیلان،  حضور ۸ساله اش در روسیه بود.

اولین اقدام قاسم خان در رشت، ساخت محلی برای تجمع و تفریح مردم بود. سبزه میدان در آن زمان باغی بود که مردم می توانستند در آن آزادانه به گشت و گذار بپردازند.

سبزه میدان، نخستین محل تجمع و تفریح مردم رشت بود.«شب های سبزه میدان بسیار زیبا بود. فضای کوچکی  بود که تقریبا تمامی آن را باغی با هزاران گل سرخ خوشبو می پوشاند. در جلوی قهوه خانه و هتلی که متعلق  به یک یونانی بود، پشت میزهای کوچکی می نشستیم. جنب آن سینمایی نیز بود در قهوه خانه چای قهوه و آب خنک شیرین می نوشند. این جا مکان تجمع اروپایی هاست و ایرانیان نیز در بین آنها دیده می شود. بیشتر شب ها تا دیر وقت می نشستیم و درباره همه چیز صحبت می کردیم. (خاطرات یان کولارژ ص:۲۰۲)

مکتبخانه ای که مقبره خانوادگی شد

استاد ابراهیم پورداوود نخستین دانش آموخته زبان های ایران باستان و اولین پژوهشگر آیین مزدایی و مفسر اوستاست. وی فرزند یک تاجرزاده رشتی بود و بیش از ۴۰ سال ثروت خانوادگی خود را صرف آموختن زبان های ایران باستان در خارج از کشور نمود.

مقبره خانوادگی استاد ابراهیم پورداوود و ساختمان آموزش و پرورش ناحیه یک همجوار آن در واقع ملک پدری پورداود بود. حاجی داوود بخشی از حیاط  خانه ی خود را مکتب خانه محله سبزه میدان کرده و وصیت کرده بود که پس از مرگ همانجا دفن شود.

آن مکتبخانه در زمانی که اُستاد هنوز زنده بوده وآنگونه که خود نگاشته است؛ « پارینه ای چند است که مقبره پدران و برادرانم می باشد.» و خود هم نوشته: « من هم پس از نوردیدن این همه سالهای بلند در آن جا آرام خواهم گرفت».

 استاد«ابراهیم پورداوود» پس از سالها آموختن و آموزاندن، در ۲۸آبان ماه ۱۳۴۷ در سن ۸۳سالگی در اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و طبق وصیت خود، در کنار پدران و برادرانش در کوی حاجی داوود، محله سبزه میدان به خاک سپرده  شد.

این آرامگاه خانوادگی از سوی میراث فرهنگی در تاریخ ۱۰/۳/۱۳۸۲ و به شماره ۸۷۸۱ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسیده است.

خانه میرزا حسین خان کسمایی و گنجینه رشت

گنجینه تاریخ و تمدن گیلان یکی دیگر از دیدنهای شهر رشت است. این موزه قبلا خانه میرزا حسین خان کسمایی از سران مشروطه خواهان گیلان بود و در جنبش جنگل نیز سردبیری روزنامه جنگل را برعهده داست.

خانه این مشروطه خواه و هنرمند سال ۱۳۴۹ توسط وزارت فرهنگ و هنر وقت خریداری شد و بعد از انقلاب به تاریخ ۱۰/۷/۱۳۶۷ تبدیل به موزه رشت شد.

عمارت در ابتدای خیابان بیستون رشت قرار دارد. زیربنای آن ۵۶۰ متر مربع است. این موزه  دو طبقه می باشد و شامل بخش هایی چون مردم شناسی و باستان شناسی است.

یادمان شهدای مشروطه

در خیابان پرستار رشت، پشت بیمارستان پورسینا محل اعدام و دفن ۴تن از مشروطه خواهان گیلان است که توسط روسیه تزاری اعدام شدند. این ۴ تن، عبدالعزیز شریعتمدار تالشی، میرزا یوسف خان جوبنه ای (سرتیپ و معاون رئیس نظمیه گیلان)، صالح خان مژدهی (افسر سرباز)، کاظم خان علی اوستا ( نایب کلانتری ناحیه سبزه میدان کیاب) هستند.

در حوادث مشروطه این افراد در یک دادگاه فرمایشی محکوم شدند. و ایشان را  با یک عراده توپ به صحرای ناصریه آورده، به دار آویخته و برای خواباندن اغتشاش، بلافاصله پای دارشان، گودالی کنده شد و بر گور کشته شدگان شفته ی آهک ریختند.

آزادی خواهان تنها توانستند محل اعدام را نشانه گذاری کنند. تا شاید برای ساخت مزار  فرصتی دست دهد. سالها بعد بخشی از زمین های ناصریه خریداری و برای ساخت بیمارستان درنظر گرفته شد. ن زمان قطعه شهدا، صاحب یک آرامگاه گلی شد که در حیاط بخش عفونی بیمارستان قرار داشت ولی کمتر کسی می دانست که صاحبان قبر کیستند.

سال ۱۳۲۷ خورشیدی حسن شکر الله زاده (رادپور)، رئیس بیمارستان پورسینا دستور داد مقبره ای دو ستونه به یاد شهدا در گوشه بیمارستان و محل شهادت ایجاد نمایند و روی ستون نوشته شده بود: « اینجا مزار نیک مردانی است که در راه وطن جان داده اند»

 سال ۱۳۷۹، با همت نخستین دور شورای شهر، و با توافقات صورت گرفته با رئیس بیمارستان، بخش شهیدگاه از حیاط بیمارستان جدا شد و مهندس متقالچی هزینه ساخت یادمان شهدای مشروطه را تقبل کرد.

اکنون پرونده ثبتی این بنای یادبود، برای ثبت در آثار میراثی کشور در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در حال بررسی است.

اشتراک این مطلب

درباره نویسنده

حرف آخر
برای ارسال نظر وارد سایت شوید

درباره ی ما

پایگاه خبری حرف آخر، خبرگزاری کلانشهر رشت

آخرین مطالب

عضویت در خبرنامه

کاربر گرامی برای اطلاع از آخرین مطالب سایت، در خبرنامه حرف آخر عضو شوید.